Judo (柔道 jūdō; „łagodna droga”)
Sport pochodzenia Japońskiego, za jego twórcę uważa się Profesora Jigoro Kano, który w 1882 roku otworzył szkołę Kōdōkan Judo Institute
w Tokio.
W judo są stopnie uczniowskie – kyū i mistrzowskie – dan. Tradycyjnie judoką (jūdōka) nazywano osobę posiadającą stopień 4 kyū lub wyższy. Pozostałe osoby nazywano kenkyū-sei. Obecnie jednak tytułem judoki nazywa się każdego, kto trenuje ten sport.
Kim był Jigoro Kano?
Twórcą Judo jest Jigoro Kano, który urodził się 28 października 1860 roku w wiosce Mikage w Japonii. Pochodził on z bogatej rodziny, która zajmowała się wytwórnią sake, jednakże ze względu na to, że ojciec Jigoro nie był najstarszym synem, nie przejął rodzinnego biznesu. Matka Jigoro zmarła, gdy chłopiec miał dziewięć lat, po czym jego ojciec przeniósł rodzinę do Tokio. Gdy do władzy doszedł cesarz Mutsuhito, ojciec Jigoro rozpoczął karierę jako urzędnik, dzięki czemu mógł zapewnić synowi dobre wykształcenie. Zależało mu również na tym, aby Jigoro uczył się o kulturze zachodniej, dlatego zgodził się na zapisanie go do szkoły Ikuei Gijuku, gdy ten miał 14 lat.
W tym czasie Jigoro Kano zaczął mieszkać w akademiku, gdzie bardzo często dokuczali mu rówieśnicy, jak i starsi uczniowie. Choć nauka w szkole nie sprawiała mu problemu, to jego drobna postura była obiektem drwin (miał około 157 cm wzrostu i ważył blisko 41 kg), przez co był przez innych nazywany „małym Nobunosuke” (był to legendarny wojownik o mizernej posturze). Głównie
z tego powodu, Jigoro Kano zaczął uprawiać różne sporty, aby stać się silniejszym. Jednym ze sportów, które wzbudziło u niego szczególne zainteresowanie było ju-jitsu – historyczna sztuka walki rozpowszechniona w feudalnej Japonii.
Trudne czasy dla samurajów
Jednakże, znalezienie szkoły ju-jitsu nie było łatwe, głównie ze względu na to, że Jigoro żył w czasach restauracji Meiji. Okres ten charakteryzował się rewolucyjnymi przemianami w Japonii, z czego jedną z najważniejszych zmian było zniesienie 200-letniej samoizolacji państwa. Dzięki temu państwo zaczęło się szybko rozwijać gospodarczo, ale wpływy zagranicznych kultur spowodowały też, że społeczeństwo zaczęło tracić swoją wyjątkowość. Zniesienie systemu feudalnego sprawiło również, że grupa społeczna samurajów (z której pochodził sam Jigoro Kano) straciła swój prestiż społeczny. Szkoły sztuk walki znacznie straciły na swoim znaczeniu przez co wiele z nich zaprzestały działalności.
Mimo to, Jigoro był zdeterminowany by podjąć się nauki ju-jitsu i w wieku 18 lat został przyjęty przez instruktora Hachinosuke Fukuda, którego dojo łączyło dwie szkoły: Yoshin-ryu oraz Shin no Shinto-ryu. Podczas treningów Jigoro wykazał się sporym talentem i trzy lata później udało mu się otrzymać tytuł „shihan” (mistrz), a po śmierci Fukudy, został mianowany nowym instruktorem w dojo. Kolejnym krokiem na drodze poszerzania swojej wiedzy o sztukach walki było dołączenie do szkoły Tenjin Shinyo-ryu, prowadzonej przez Masatomo Iso. Tam, poza udoskonalaniem znanych mu technik, zaczął również opracowywać swoje własne, takie jak kata-guruma czy uki-goshi.
Narodziny Kodokanu
Poznając nowe style Jigoro Kano zaczął z czasem zauważać, że każda szkoła walki posiada swoje mocne strony, które czyniły je unikatowymi. Z drugiej strony obecność technik zagrażających zdrowiu sprawiała, że ju-jitsu było sportem przestarzałym. To odkrycie zmotywowało go do założenia własnej szkoły, która zreformowała i unowocześniła sztukę walki. W 1882 roku założył w buddyjskiej świątyni Eisho-ji swoją szkołę walki Kodokan, a powstałemu sportowi nadał nazwę Judo („łagodna droga”, „droga miękkości”). Techniki, których się tam uczono były ulepszonymi chwytami ju-jitsu, jak
i również tymi opracowanymi przez Jigoro. Wszelkie rzuty, które mogły być potencjalnie niebezpieczne zostały usunięte, przez co jego styl był dopasowany do czasów, w których żył.
Filozofia walki i życia
Poza nowymi technikami, Jigoro Kano chciał też uczyć wartości, których poznał podczas własnego doświadczenia ze sztukami walki. Wobec tego powstała filozofia Judo, zawierająca zasady moralne przydatne w trakcie treningów, jak i w życiu codziennym. Jej głównymi założeniami były Seiryoku Zenyo („Maksimum skuteczności”) i Jita Kyoei („Wspólna korzyść”). Pierwsza z nich polegała na umiejętności znalezienia odpowiedniego rozwiązania na określoną sytuację. Dotyczyło to zarówno problemów w życiu codziennym, jak i tych podczas walki. Idea tej zasady została opisana przez Jigoro Kano w ten oto sposób:
Przypuśćmy, że siłę człowieka oceniamy w jednostkach od 1 do 10. Np. siła mojego przeciwnika równa się 10 jednostkom, moja siła – 7 jednostkom. Z tego wynika, że gdybym nawet użył całej swojej siły przeciwko sile przeciwnika, to mierząc siłę przeciwko sile musiałbym przegrać. Jednak, gdy zamiast przeciwdziałać mu swoją siłą, ustąpię mu na tyle by nie stracić równowagi, wówczas przeciwnik nieprzygotowany na taki manewr, pochyli się w przód i straci równowagę. W tym położeniu jest on zdecydowanie słabszy (nie ze względu na swoją siłę fizyczną, lecz niedogodną pozycję) i jego siła przeciwko mojej wynosi dajmy na to 3 jednostki, zamiast normalnych 10. Ja natomiast utrzymuję równowagę i posiadam siłę 7 jednostek. W tym momencie mogę pokonać przeciwnika, używając do tego połowy swojej siły, tj. 3,5 jednostki. Sytuacja ta pozwoli mi na zachowanie drugiej połowy siły do innych celów.
Wielki test i sukces
Z drugiej strony, Jita Kyoei uczyła o korzyściach wynikających z tych treningów. Według Jigoro, jego szkoła miała na celu uświadomić praktykujących o tym jak duże znaczenie ma odgrywanie swojej roli w społeczeństwie. Z tego powodu uczniowie Judo mieli też dbać o rozwój współćwiczących, zamiast skupiać się wyłącznie na sobie.
Początkowo Judo nie cieszyło się zbyt dużym zainteresowaniem, głównie ze względu na przemiany w społeczeństwie związane z restauracją Meiji. Prawdziwy przełom wydarzył się jednak w 1886 roku, kiedy to Kodokan wziął udział w swoich pierwszych zawodach sportowych, podczas których uczniowie Judo mieli zmierzyć się z rywalizującą szkołą Totsuka-Ryu. Całe to wydarzenie było spektakularnym zwycięstwem dla Kodokanu, w którym to zawodnicy Judo wygrali trzynaście walk,
a pozostałe dwie zakończyły się remisem. Od tego momentu zainteresowanie szkołą Jigoro gwałtownie wzrosło i rok później zaczęto uczyć Judo w szkołach w ramach zajęć dodatkowych.
Co więcej, Judo zyskało też uznanie japońskiej policji i stało się obecne w programie szkolenia dla policjantów.
Judo idzie w świat
Poza treningami Judo, Jigoro Kano uczył również w elitarnej szkole Gakushuin, gdzie skupiał się przede wszystkim na wychowaniu fizycznym. Rozumiał on jakie korzyści płyną z uprawiania sportu, co motywowało go do rozwinięcia systemu edukacyjnego w Japonii. Stało się to możliwe w 1885 roku, kiedy to objął funkcję dyrektora szkoły i w rezultacie rozpoczął kształtowanie współczesnej edukacji w Japonii. Jego nowe stanowisko nie zniechęciło go jednak od dalszego pogłębiania wiedzy i cztery lata później zdecydował się wyruszyć na tournée po Europie. Będąc na pokładzie statku zademonstrował Judo pasażerom o różnych narodowościach, którzy byli pod wrażeniem tego z jaką łatwością mniejsza osoba była w stanie rzucić kimś większym. Od tego momentu Judo stało się popularne również poza Japonią.
Droga na Olimpiadę
Do kolejnego osiągnięcia Jigoro Kano można przypisać jego rolę w igrzyskach olimpijskich. W 1909 roku został członkiem Międzynarodowego Komitetu Olimpijskiego, co pozwoliło mu jeszcze bardziej rozpowszechnić Judo na całym świecie oraz wprowadzić zagraniczne sporty do japońskiego programu edukacyjnego. Jigoro był pierwszym członkiem MKOI pochodzącym z Azji, co wiązało się to z pewnym wyzwaniem, ponieważ musiał przygotować od zera reprezentację Japonii do uczestnictwa w zbliżających się igrzyskach. Zależało mu również na tym, aby jego ojczyzna stała się kiedyś gospodarzem igrzysk olimpijskich, jednakże napięte relacje Japonii z innymi państwami przed II wojną światową utrudniały to zadanie. Choć udało mu się wypromować Tokio jako miejsce na olimpiadę w 1940 roku, nie dane mu było ujrzeć rezultatu jego starań, ponieważ w drodze powrotnej ze spotkania MKOI zmarł na zapalenie płuc (4 maja 1938 r.). Ponadto, igrzyska na których po raz pierwszy miało zostać zaprezentowane Judo musiały zostać odwołane ze względu na wojnę. Jego marzenie spełniło się dopiero w 1964 roku, kiedy to nareszcie zorganizowano igrzyska olimpijskie
w Tokio i od tej pory Judo zostało uznane jako sport olimpijski.